750 lat Nowej Góry – od średniowiecznego miasta górniczego do czasów współczesnych

20 czerwca 2026 roku mieszkańcy Nowej Góry oraz zaproszeni goście wspólnie świętowali jubileusz 750-lecia miejscowości. Uroczystości były nie tylko okazją do spotkania i wspólnego świętowania, ale także do przypomnienia bogatej historii najstarszego miasta na terenie dzisiejszej gminy Krzeszowice.

Obchody rozpoczęły się uroczystą Mszą Świętą w intencji mieszkańców w kościele pw. Zesłania Ducha Świętego. Następnie uczestnicy zgromadzili się przy pamiątkowym kamieniu, gdzie odbyło się jego odsłonięcie oraz wmurowanie kapsuły czasu – symbolicznego przesłania dla przyszłych pokoleń. Po oficjalnym otwarciu jubileuszu i powitaniu gości rozpoczęła się część artystyczna przygotowana przez lokalną społeczność. Na scenie wystąpili uczniowie Szkoły Podstawowej w Nowej Górze, a dużym zainteresowaniem cieszył się spektakl „Serce Nowej Góry”, przygotowany przez rodziców, nauczycieli, pracowników i przyjaciół szkoły. Program uzupełnił quiz wiedzy o miejscowości, koncert zespołu VERSO i Mateusza Mijala oraz wieczorna zabawa taneczna i biesiada z zespołem JESTEM.

Organizatorami uroczystości byli Burmistrz Gminy Krzeszowice, Dyrektor Centrum Kultury i Sportu w Krzeszowicach, OSP Nowa Góra oraz Sołectwo Nowa Góra. Honorowy patronat nad jubileuszem objął Marszałek Województwa Małopolskiego Łukasz Smółka.

Jubileusz jest okazją do przypomnienia historii miejscowości, której początki sięgają XIII wieku. Pierwsza udokumentowana wzmianka o Nowej Górze pochodzi z 1276 roku. Zachowany dokument z kancelarii księcia Bolesława Wstydliwego potwierdza istnienie tutejszej parafii, należącej wówczas do dekanatu sławkowskiego. W 1335 roku funkcjonował już dekanat nowogórski, którego znaczenie wykraczało daleko poza najbliższą okolicę.

Przypuszcza się, że wcześniejsza osada nosiła nazwę „Gory”, co wiązało się z prowadzoną tu działalnością górniczą. Według przekazów została ona zniszczona podczas najazdu tatarskiego w XIII wieku. Nowa osada rozwinęła się jednak na tyle dynamicznie, że już w drugiej połowie XIV wieku uzyskała prawa miejskie na prawie magdeburskim. Fakt ten odnotował Jan Długosz w „Liber Beneficiorum”, opisując również istniejący wówczas drewniany kościół parafialny.

Do dziś o miejskim charakterze Nowej Góry świadczy zachowany układ urbanistyczny. Centrum miejscowości tworzy rynek, od którego niemal promieniście odchodzą ulice – charakterystyczny układ dawnych miast lokacyjnych. Choć obecnie Nowa Góra jest wsią, w jej przestrzeni nadal widoczne są ślady dawnej świetności.

Przez stulecia podstawą rozwoju miejscowości było górnictwo. W okolicach wydobywano galman, srebro oraz rudy ołowiu. Eksploatacja złóż przyczyniała się do rozwoju gospodarczego, ale jednocześnie powodowała zniszczenia terenu. W ramach rekompensaty król Jan Kazimierz nadał mieszkańcom przywilej organizowania jarmarków raz w miesiącu, co dodatkowo wzmacniało znaczenie miasta jako lokalnego ośrodka handlu.

Nowa Góra należała do hrabstwa tęczyńskiego i przez wieki pozostawała ważnym ośrodkiem regionu. Jej rozwój zahamował jednak wielki pożar z 1800 roku, który strawił około jednej trzeciej zabudowy. O odbudowę miejscowości zadbała księżna Izabela z Czartoryskich Lubomirska, wspierając wznoszenie murowanych budynków. W XIX wieku rozwinęło się tu także tkactwo, jednak z czasem znaczenie gospodarcze miejscowości malało. Szczególnie dotkliwy okazał się przebieg linii kolejowej Kraków–Śląsk przez Krzeszowice, które zaczęły przejmować funkcje handlowe i administracyjne regionu.

W 1933 roku Nowa Góra utraciła prawa miejskie. Mimo to przez wiele lat pozostawała ważnym lokalnym centrum administracyjnym. Jeszcze w latach 1973–1976 funkcjonowała gmina Nowa Góra, która następnie została połączona z gminą Tenczynek i weszła w skład obecnej gminy Krzeszowice.

Dzisiejsza Nowa Góra liczy około 1500 mieszkańców i składa się z kilku części. Najbardziej znanym przysiółkiem jest Paryż, położony na wzgórzu za rozległymi polami. Znajduje się tam charakterystyczna metalowa wieża telekomunikacyjna, która stała się lokalnym symbolem i żartobliwym nawiązaniem do paryskiej Wieży Eiffla.

Jubileusz 750-lecia był nie tylko świętem mieszkańców, ale także przypomnieniem wyjątkowej historii miejscowości, która jako pierwsze miasto na terenie dzisiejszej gminy Krzeszowice przez stulecia odgrywała istotną rolę religijną, gospodarczą i administracyjną. Wmurowana podczas uroczystości kapsuła czasu stała się symbolem pamięci o przeszłości oraz troski o zachowanie dziedzictwa Nowej Góry dla kolejnych pokoleń.