Krzeszowic dawnych czar. Zmarł Towarzysz Józef Stalin
W marcu 1953 roku świat obiegła wiadomość o śmierci Józefa Stalina, przywódcy Związku Radzieckiego, który od lat wpływał na losy Europy Środkowej i Wschodniej. Informacja ta wywołała mieszane reakcje, od żalu i manifestacji lojalności w mediach oraz instytucjach państwowych, po sceptycyzm i ironię wśród obywateli. W Krzeszowicach już 7 marca odbyła się uroczysta sesja Miejskiej Rady Narodowej jak zapisano w protokole celem uczczenia pamięci zmarłego Towarzysza Józefa Stalina.
W obradach uczestniczyli: zastępca Przewodniczącego Prezydium MRN Aleksander Stachańczyk, sekretarz Prezydium MRN Eugeniusz Duda, 11 członków Miejskiej Rady Narodowej, przedstawiciele Komitetu Miejskiego PZPR, Komitetu Wykonawczego ZSL, Ligi Kobiet, Związku Samopomocy Chłopskiej oraz pracownicy Prezydium MRN. W sumie w posiedzeniu wzięło udział 30 osób.
Przewodnicząca sesji, Michalina Cichy, zarządziła minutę ciszy w hołdzie zmarłemu. Następnie radna Alma Trzebicka odczytała odezwy Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego, Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, Rady Ministrów i Rady Państwa Polskiej Rzeczypospolitej Lludowej. Teksty odezw wysłuchano w powadze i skupieniu. Po ich odczytaniu zebrani jednogłośnie podjęli uchwałę o przesłaniu telegramu kondolencyjnego do Ambasadora ZSRR w Warszawie, Towarzysza Sobolewa z wyrazami współczucia dla Narodu Radzieckiego.
Na kolejnym posiedzeniu rady podjęto uchwałę o zmianie nazwy głównej ulicy miasta z Krakowska na Józefa Stalina (a obecny park Zofii otrzymał imię Włodzimierza Lenina; ponadto w mieście była już od 1950 r. ulica Stalingradzka – część obecnej ul. Tadeusza Kościuszki od skrzyżowania z ul. Ignacego Daszyńskiego do wiaduktu przy wjeździe do Krzeszowic od strony Krakowa)
Funkcjonariusze Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego (PUBP) w Chrzanowie sprawdzali, jakie były w nastroje mieszkańców powiatu po podaniu do publicznej wiadomości informacji o śmierci J. Stalina. Szef PUBP w Chrzanowie 10 marca 1953 r. w ściśle tajnym meldunku informował swojego wojewódzkiego zwierzchnika: Analizując otrzymane materiały od sieci agencyjno-informacyjnej i źródeł oficjalnych wynika, że ludność z terenu pow. chrzanowskiego w dalszym ciągu szeroko dyskutuje na temat zgonu tow. Stalina. Wypowiedzi jakie notuje się są w przeważającej części o charakterze pozytywnym – ubolewające po stracie tow. Stalina, oraz kierujące się ciekawością jaką będzie Związek Radziecki prowadził politykę międzynarodową, jak i też będzie ukształtowanie się nowego Rządu. […] Na terenie gm. Krzeszowice w środowisku AK-owskim ob. W. Stanisław b. czł. AK wypowiedział się, że tow. Stalin zmarł, gdyż śmierć nastąpiła z powodu starszych lat, mówiąc dalej, że partia Związku Radzieckiego jest do tego stopnia pilna i posiada ludzi wychowanych, którzy to w każdych chwilach są zdolni prowadzić i kontynuować politykę Stalina i na pewno tow. Malenkow który objął władzę po tow. Stalinie niedopuści do tego, aby na świecie nastąpiła wojna, gdyż narody wojny nie chcą. W dalszym ciągu wypowiedział się ob. P. Czesław b. czł. AK, że w związku ze śmiercią tow. Stalina w każdym dobrym Polaku powinna pozostać nauka tow. Stalina, gdyż on przypomina sobie jak okupant hitlerowski zrobił pacyfikację w gromadzie Radwanowice i wszyscy chłopi byli zgrupowani i żeby nie ten człowiek, to znaczy tow. Stalin, to z nas by zostało tylko trochę popiołu.
Nie wszyscy mieszkańcy Gminy Krzeszowice rozpaczali po śmieci przywódcy ZSRR. Niektórzy oczekiwali na poprawę sytuacji politycznej, gospodarczej i społecznej. Działacze PSL twierdzili, że w obecnej sytuacji władze nie będą namawiały rolników do tworzenia spółdzielni produkcyjnych. W kolejnym meldunku z 20 marca szef PUBP donosił: Na ternie Gm. Krzeszowice jak zapodaje inf. ps. „Amazonka” w swym doniesieniu, że ob. M. Marian mieszkaniec gromady Paczółtowice pracownik Betoniarni Krzeszowice, czł. PZPR wypowiadał się do ob. K. Krystyny na zakładzie pracy, mówiąc, że tak się chwalą w Rosji, że mają różne zastrzyki, które przedłużają życie człowieka, a jednak jest to tylko ćmienie narodu, bo jak gdyby mieli, to czemuż nie dali Stalinowi, żeby dłużej żył, na to ob. K. odpowiedziała, że słyszała jak mówili przez radio z zagranicy, że Stalin się zląkł Ajzenchowera [Dwight David Eisenhower, generał, prezydent Stanów Zjednoczonych], tak, że nawet nie pomogły mu długowieczne zastrzyki rosyjskie. W tym samym doniesieniu inf. zapodaje, że słyszał jak ob. F. Stanisław robotnik bezpart. mówił do ob. K., że on nie wierzy w to, aby Stalin dopiero teraz umarł lecz musiał już umrzeć dawno, tylko ukryli to przed narodem. Inf. ps. „Szpak” w swym doniesieniu zapodaje, że w rozmowie z ob. M. Ludwikiem, bezpart., robotnik na temat zgonu tow. Gottwalda [Klement Gottwald, prezydent Czechosłowacji] wypowiedział się, że tow. Gottwald musiał się przeziębić w Rosji, gdy był na pogrzebie tow. Stalina i z tego powodu umarł. Zanotowano również inne wrogie, zdaniem władz, wypowiedzi mieszkańców: Również na tej samej gminie […] ob. K. Szczepan […] powiedział że dobrze się stało, że Stalin umarł, bo nie będzie kto miał tworzyć kołchozów. Za takie stwierdzenie obywatel został usunięty z PZPR. Niektórzy mieszkańcy zdobywali się na ironię, co oczywiście nie uszło uwagi organów bezpieczeństwa: w dniu 10 marca 1953 r. na terenie Gminy Krzeszowic w poczekalni dentysty zaszedł wypadek, że ks. Kowalewski Hipolit z klasztoru OO. Karmelitów Bosych wypowiedział się wobec ogółu ludności w sposób drwiący na temat zgonu tow. Stalina, że tow. Stalin nie zmarł, a tylko poszedł na konferencję do Lenina. W sprawie tej przesłuchano 2-ch świadków, którzy potwierdzili wypowiedzi w/w księdza, oraz przesłano pismo do PUBP Wadowice, celem zebrania bliższych danych o w/w w czasie jego pobytu na tut. terenie. W raporcie sporządzonym na koniec marca, zapisano: Należy nadmienić, że ludność na tut. terenie już w bardzo małym stopniu interesuje się śmiercią tow. Stalina i tow. Gottwalda, o czym świadczą meldunki, które otrzymywaliśmy z terenu w dniu dzisiejszym.
Opracował i udostępnił: Łukasz Skalny
