Czyczowanie w 30. rocznicę śmierci pisarza
7 maja 2026 r. odbyła się Wigilia imienin Stanisława,wydarzenie upamiętniające pisarza z Krzeszowic, Stanisława Czycza (1929–1996) w 30. rocznicę jego śmierci. Organizator, Miejsko-Gminna Biblioteka Publiczna im. Kazimierza Wyki w Krzeszowicach, otworzyła z rozmachem tegoroczny Tydzień Bibliotek. Partnerem było Osiedle Jurajskie w Krzeszowicach. Imprezę objął patronatem Burmistrz Gminy Krzeszowice Wacław Gregorczyk.
W Kaplicy św. Stanisława Biskupa i Męczennika (na terenie Misjonarskiego Ośrodka Formacyjnego Vincentinum), duchowni ze Zgromadzenia Księży Misjonarzy odprawili mszę św. w intencji pisarza. Uczestnicy udali się na cmentarz, gdzie złożono kwiaty i zapalono znicze na nowym nagrobku Czyczów. Proboszcz Parafii pw. św. Marcina z Tours, ks. kanonik Bogdan Sarniak uroczyście go poświęcił i zmówił modlitwę za zmarłych. Pisarz spoczywa tu z żoną, Barbarą Sommer (1943–2017) oraz rodzicami: Władysławem (1865–1936) i Heleną ze Spytkowskich (1895–1983). Ziemny grób, otoczony przez Primaverę, śp. Kazimierza Kasprzyka, niskim drewniany płotkiem, zastąpił kamienny pomnik.
W zarządzie Osiedla Jurajskiego rozważano różne formy upamiętnienia poety. Przewodniczący, Grzegorz Cekiera, prowadzący rodzinną firmę kamieniarską w Dębniku, wyszedł z inicjatywą, aby był to nagrobek. Inspirację odnalazł na kartach Nie wierz nikomu. Bazy. Autobiograficzna powieść czerpie z zawodowych doświadczeń autora, tuż po liceum zatrudnionego w Krakowskich Zakładach Kamienia Budowlanego w Krakowie i Krzeszowicach. Pan Grzegorz wykonał pierwszy projekt. Znalazł wsparcie pomysłu u Klaudii Węgrzyn, dyrektor Biblioteki. Koordynacją i kontaktami z rodziną zajęła się z-ca dyrektora, Barbara Grabowska. Pan Cekiera ufundował nagrobek przy udziale wnuka Czycza, Aleksandra (Alka) Parwy.
Realizacja to jednocześnie rodzinny nagrobek i pomnik, stąd podział na stojącą attykę w kształcie kart otwartej książki i na sarkofag, z płytą wyrzeźbioną w formie złożonej książki. Materiał to polski granit strzegomski, w którym ręcznie wykonano detale. Na płycie znalazły się nazwiska i daty życia, w tym na karcie u dołu cytat wybrany przez wnuka z wiersza Ekran: „wynurzam się ze ścian”. Pochodzi on z Teł, pierwszej książki poetyckiej Czycza. W centrum attyki znajduje się krzyż, a z prawej strony wycięcie pomysłu Aleksandra. Są to ułożone w pionie minimalistyczne obrysy liter układające się w nazwisko „CZYCZ”. „C” ma formę półokręgu – księżycowej czcionki. Tom, w którym po raz pierwszy ukazały się opowiadania krzeszowickie, nosił tytuł Nim zajdzie księżyc. Wycięcie brzegu attyki sprawia, że nazwisko rodziny dosłownie „wyłania się” z brzegu płyty. Attyka w zamyśle projektanta ma odzwierciedlać „zakładkę do książki życia”.
Część oficjalną w ogrodzie Misjonarskiego Ośrodka Formacyjno-Rekolekcyjnego Vincentinum rozpoczęła dyrektor Biblioteki Klaudia Węgrzyn. Powitała uczestników i przybliżyła ideę „czyczowania”: spotkania miłośników pisarstwa Czycza, jego rodziny i przyjaciół. Oprócz wnuka Aleksandra przyjechały jego ciocie, w tym siostra Barbary Czyczowej, Jadwiga Popławska z córką Moniką. Siostry utrzymywały żywy kontakt i pani Jadwiga chętnie wspomina szwagra. Wśród gości znaleźli się badacze literatury – prof. Jacek Rozmus z Uniwersytetu Pedagogicznego, autor pierwszego w Polsce doktoratu o pisarstwa Czycza. Obecni byli także pisarze, Adam Komorowski – krytyk literacki współpracujący z „Twórczością”, „Krakowem”, „Nowymi Książkami”, tłumacz, dziennikarz, dyplomata. Bogdan Rudnicki, badacz także Marka Hłaski, piszący książkę o twórczości autora Anda. Urząd Miejski reprezentowała Janina Walkowicz z Referatu Promocji i Współpracy. Na spotkaniu pojawiła się m.in. Maria Ostrowska, emerytowana polonistka krzeszowickiego liceum, która zapraszała pisarza na swoje lekcje polskiego. Dzięki niej ulica przy domu Czycza na Gwoźdźcu nosi jego nazwisko. Obecny był Zenon Mąsior, twórca płyty Joga nocą, komponujący i wykonujący muzykę do wierszy Czycza.
Niżej podpisana opowiedziała o życiu i twórczości Stanisława Czycza, o jego związkach z miastem, a także o tym, jak podtrzymywana jest tutaj jego pamięć. Piotr Marecki ze środowiskiem magazynu „Ha!art” w 2001 r. zorganizował pierwszą ogólnopolską konferencję na temat pisarstwa Czycza w Sali Herbowej Urzędu Miasta. Nakładem Wydawnictwa Ha!aru ukazały się Arw (z komentarzami m.in. Krzeszowiczan – Katarzyny Bazarnik i Zenona Fajfera) oraz Nie wierz nikomu. Baza. W 2004 r. Krzeszowicki Ośrodek Kultury przygotował pierwszą retrospektywno-biograficzną wystawę o życiu i twórczości literata. Jego pracownice, Anna Konopka (obecnie Miga) i Cecylia Bielecka-Karasińska, zabezpieczyły archiwalia oraz wyposażenie domu na Gwoźdźcu. Po zakończeniu ekspozycji meble i przedmioty osobiste przekazano do Muzeum Ziemi Krzeszowickiej, gdzie w 2019 r. zostały wyeksponowane w formie pierwszej wystawy stałej, tzw. Kącie Czycza.
Archiwalia, dokumenty i fotografie trafiły do Biblioteki, składając się na Archiwum Czycza. W 2011 r. odbyło się pierwsze „Czytanie Czycza” – spacer po mieście śladami pisarza połączony z lekturą fragmentów jego poezji i prozy przy udziale Biblioteki i Dyskusyjnego Klubu Książki. Przygotowywałyśmy wraz z Justyną Urban, także doktoryzującą się „z Czycza”, wybory utworów artysty. Biblioteka w różny sposób upamiętniała Czycza: organizując spotkania, wykłady dla młodzieży szkolnej, promocje książek, pokazy filmowych adaptacji jego prozy, zapraszając gości, prezentując zbiory. Kontynuowała również inicjatywę wdowy, aby w rocznicę śmierci pisarza 29 czerwca spotykać się na ognisku-czyczowisku na Starej Sztolni. W 2016 r. Miejsko-Gminna Biblioteka Publiczna im. Kazimierza Wyki wspólnie z Wydawnictwem Episteme – dzięki wsparciu finansowemu Urzędu Miejskiego w Krzeszowicach – wydała Opowiadania krzeszowickie, które nadal można w niej nabyć. To ważna informacja, bo w opracowanej przeze mnie antologii są one szczupło reprezentowane na korzyść druku całego Anda. W 2021 r., w 25. rocznicę śmierci pisarza, w Krakowie i Krzeszowicach miała miejsce konferencja pod opieką naukową prof. Jacka Rozmusa, zorganizowana przez Uniwersytet Pedagogiczny, Urząd Miejski w Krzeszowicach, Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Krzeszowickiej oraz Bibliotekę. Informacje o tym znalazły się także we wstępie do antologii utworów wielkiego Krzeszowiczanina Gdy instrumenty są już odłożone. W zakładce Czytam – polecam na stronie Biblioteki książkę rekomenduje Maria Ostrowska, za co osobiście bardzo Jej dziękuję.
Na Wigilii imienin nie zabrakło lektury Opowiadań krzeszowickich. Panowie Maciej Gregorski i Krzysztof Mastalerz brawurowo odczytali – z podziałem na role – humorystyczny fragment opowiadania I zerwę kwiat pełen rosy.
Renata Wróbel ze stowarzyszenia Miłośników Ziemi Krzeszowickiej przyniosła ze sobą i zaprezentowała należące do Czycza legitymacje, przedmioty osobiste, a także słynną kraciastą koszulę. Na co dzień można je oglądać w Kącie Czycza w Muzeum Ziemi Krzeszowickiej.
Goście cieszyli się wspaniałym przyjęciem przygotowanym przez bibliotekarki i pracowników Biblioteki, piekli kiełbaski na ognisku i długo rozmawiali. Dyrekcja zadbała o wszystko w najdrobniejszym szczególe.
Dla mnie to piękne wydarzenie miało szczególny charakter. Po raz pierwszy przyjechałam do Krzeszowic na zaproszenie Barbary Czyczowej na ognisko w 2006 r.
Tekst: Dorota Niedziałkowska
Zdjęcia: Miejsko-Gminna Biblioteka Publiczna im. K. Wyki w Krzeszowicach, Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Krzeszowickiej
