Historia harcerstwa w Gminie Krzeszowice
50 lat temu, dokładnie 18.09.1975 roku rozkazem Komendanta Chorągwi Krakowskiej nr L.11/1975 został powołany Hufiec ZHP Krzeszowice. Ale harcerstwo na terenie naszej gminy działa dużo dłużej, bo prawie 100 lat.
A biorąc po uwagę, że 1 września 1888 roku urodziła się tutaj Olga Drahonowska-Małkowska, współtwórczyni harcerstwa polskiego, to można powiedzieć, że jest w Krzeszowicach od samego początku.
Dziś zapraszam Was do poznania zarysu historii ruchu harcerskiego na terenie naszej gminy, który jest bardzo istotny i przyczynił się do wychowania wielu ważnych dla społeczności lokalnej postaci. Wiele pokoleń instruktorów harcerskich pełniło i pełni ważne funkcje społeczne, a poza tym przyczyniło się do wychowania wielu dobrych i prawych obywateli.
Hm. Magdalena Gondek
Komendantka Hufca ZHP Szarych Szeregów w Krzeszowicach
Harcerstwo to polski ruch społeczno-wychowawczy, będący częścią światowego ruchu skautowego, skupiający się na wychowaniu młodzieży w duchu samodoskonalenia, braterstwa i służby. Dzieci i młodzież w harcerstwie uczą się m.in. samodzielności, odpowiedzialności, współpracy oraz umiejętności radzenia sobie w różnych sytuacjach, poprzez stawianie wyzwań i aktywności na świeżym powietrzu, takie jak gry terenowe, wycieczki, biwaki, czy obozy.
Idea harcerstwa przyszła do Polski z Anglii, gdzie gen. Robert Baden-Powell wymyślił skauting. W 1909 rok Andrzej Małkowski we Lwowie dostał za karę (za spóźnienie) do przetłumaczenia książkę Baden-Powella i tak zachwycił się tą metodą na wychowanie młodzieży, że postanowił wprowadzić ją na ziemiach polskich. Zaczęły powstawać pierwsze zastępy, a w 1911 roku Andrzej Małkowski powołał do życia pierwsze drużyny skautowe. Jedną z nich, żeńską III Lwowską Drużynę im. Emilii Plater kierowała Olga Drahonowska.
Olga urodziła się w Krzeszowicach i tutaj spędziła pierwsze lata dzieciństwa. Została ochrzczona w kościele parafialnym pw. św. Marcina. Jej ojciec był zarządcą majątku Potockich. Była żwawą dziewczynką i organizowała dla dzieci z folwarku zabawy w rycerzy Orła Białego. Te lata na pewno wpłynęły na jej charakter, ale dopiero późniejszy wyjazd na wschód oraz studia we Lwowie sprawiły, że poznała skauting i przekuła go w polskie harcerstwo.
Natomiast w Krzeszowicach pierwsze wzmianki o działalności harcerskiej sięgają 1913 r., kiedy to powstaje drużyna założona przez Karola Mossa, inspektora dóbr potockich. Niestety, jej rozwój przerywa wybuch I wojny światowej. Po wojnie dopiero w 1926 r. powstaje drużyna, która ma szansę się rozwinąć i stworzyć podwaliny do większego ośrodka harcerskiego. Założycielem I Drużyny Harcerzy w Krzeszowicach był nauczyciel Władysław Sosna ze Szkoły Podstawowej nr 1 im. Adama Mickiewicza. Wkrótce przy drużynie postało Koło Przyjaciół Harcerstwa, które wspierało jej działania oraz propagowało ideę harcerstwa w lokalnej społeczności. W 1929 roku drużyna przyjęła imię Stefana Czarnieckiego, a nauczycielka Janina Rogalska założyła Drużynę Harcerek. Od początku harcerze wyjeżdżali na obóz letni.
9 października 1932 roku I Drużyna Harcerska (DH) otrzymała sztandar ufundowany przez Koło Przyjaciół Harcerstwa, hrabinę Potocką i społeczność Krzeszowic. W 1935 roku Tadeusz Kukuła założył gromadę zuchową „Indianie”. W 1938 roku I DH podzieliła się na dwie – starszoharcerską i młodszoharcerską. Powstały też nowe drużyny – w Siedlcu, Żarach i Rudawie. Rok później w Pogotowiu Wojennym Harcerzy wzięła udział drużyna starszoharcerska, prowadząc służbę wartowniczą.
Po wybuchu II wojny światowej kadra ówczesnych drużyn postanowiła przejść do podziemia, tworząc oddział Szarych Szeregów (czyli konspiracyjnego harcerstwa) w strukturach Armii Krajowej okręgu Krzeszowice pod dowództwem majora Józefa „Żubra” Ryłko. Harcerze dzielili się na dwa ośrodki – Ośrodek Harcerski Krzeszowice o kryptonimie “Miasteczko” (3 drużyny na terenie miasta) pod dowództwem Tadeusza „Rocha” Kukuły oraz Tajne Wojenne Drużyny Harcerskie „Gęstwinów” (zrzeszające 4 drużyny z okolicznych wsi), którym przewodził Tadeusz „Karmin” Świecimski. Krzeszowicki okręg Szarych Szeregów zasłynął z bardzo dobrych akcji i poniósł małe straty podczas całego okresu okupacji.
W 1945 roku, po wyzwoleniu spod okupacji niemieckiej, powstały nowe drużyny i powołana została komenda Hufca Krzeszowice. W jej skład weszli zasłużeni członkowie Szarych Szeregów jak Tadeusz Kukuła, Leopold Petek, Józef Morys czy Józef Kukuła, z komendantem Tadeuszem Świecimskim na czele. Zaczęła się zwykła harcerska praca. W 1946 roku powstał hufiec harcerek z druhną Krystyną Makowską na czele, a w Państwowych Zakładach Wychowawczo-Naukowych powstały dwie nowe drużyny. Co roku organizowane były obozy letnie. W 1947 powstały kolejne drużyny w Domu Młodzieży (wcześniejszy PZWN) mieszczącym się w Pałacu Potockich.
W 1948 roku ma miejsce uroczyste wręczenie sztandaru dla Hufca Krzeszowice, a rok później zdecydowano o połączeniu dwóch hufców (męskiego i żeńskiego) w jeden. W 1950 roku Związek Harcerstwa Polskiego został zlikwidowany, a wszystkie drużyny rozwiązane.
W 1956 doszło do reaktywacji ZHP. Pod koniec roku w Krzeszowicach i okolicach powstają nowe drużyny i gromady zuchowe, także w Liceum Ogólnokształcącym i Państwowym Domu Młodzieży. Rok później przybywa drużyn i zostaje powołana komenda Podhufca Krzeszowice w strukturach Hufca ZHP Chrzanów. Na jej czele stanął Leopold Petek.
Kolejne lata to rozwój harcerstwa. Przybywało harcerzy, coraz więcej dzieci i młodzieży brało udział w obozach letnich. Niestety, w 1961 roku podjęto odgórną decyzję o likwidacji podhufców jako struktur niezgodnych ze statutem ZHP. Ta decyzja spowodowała odejście bardzo dużej grupy instruktorów i spowolnienie rozwoju prężnie działającego ośrodka.
W 1967 roku kierownikiem ośrodka Krzeszowice zostaje hm. Aleksandra Wróblewska. Zdecydowała ona o rozpoczęciu przygotowań do zdobycia imienia Szarych Szeregów (dla upamiętnienia krzeszowickich drużyn konspiracyjnych) i uroczystości nadania sztandaru, która odbyła się w 1968 roku.
Ośrodek prężnie się rozwijał. Jedna z drużyn nawiązała kontakty z młodzieżą z Bułgarii, by w 1972 roku wybrać się tam na zagraniczną wymianę, a potem gościć u nas nowych przyjaciół. W 1973 roku było w Ośrodku Krzeszowice 59 drużyn, co daje około 1 tys. zuchów i harcerzy. Z kierowania ośrodkiem rezygnuje druhna Wróblewska, przekazując pałeczkę druhowi phm. Adamowi Kamińskiemu.
W maju 1975 roku odbywa się w Krzeszowicach zlot byłych członków Szarych Szeregów zorganizowany przez druha Tadeusza Świecimskiego. Wzięło w nim udział ponad 1000 osób – kombatantów, harcerzy i gości. Wśród nich byli również Stanisław Broniewski „Orsza”, były Naczelnik Szarych Szeregów oraz Zdzisława Bytnar, matka „Rudego” z „Kamieni na Szaniec”.
We wrześniu po czerwcowym podziale administracyjnym kraju został powołany Hufiec ZHP w Krzeszowicach. Jego komendantem mianowano kierującego od dwóch lat Ośrodkiem hm. Adama Kamińskiego. Rozpoczął on przygotowania do Kampanii Sztandar, której zwieńczeniem było nadanie imienia Szarych Szeregów oraz nowego sztandaru w 1977 roku.
Hufiec się rozwijał. Drużyny i szczepy działały w prawie każdej miejscowości Gminy Krzeszowice. Na obozy letnie jeździło co roku coraz więcej zuchów i harcerzy. Zaczęto organizować także zimowiska (wyjazdy zimowe w czasie ferii).
W latach 1980-81 komendantem zostaje hm. Krzysztof Wiszniewski (w zastępstwie za druha Kamińskiego). Również w latach 1984-85 druh hm. Jacek Kret zastępuje druha Kamińskiego na funkcji komendanta hufca. W tym czasie hufiec wybija się w Biegach na Orientację, zajmując coraz wyższe pozycje w zawodach ogólnopolskich.
W 1985 roku w Katowicach podczas zjazdu byłych harcerzy roju „Gęstwinów” sztandar hufca zostaje udekorowany Złotą Odznaką Zasługi dla Ziemi Krakowskiej. W 1989 roku przyłączono do Hufca Krzeszowice jednostki harcerskie z rozwiązanego Hufca Alwernia. W 1992 roku Zjazd Hufca wybrał nowego komendanta – został nim phm. Maciej Nowak. Pół roku później na funkcję p.o. Komendantki Hufca została wybrana hm. Jolanta Różyczka. Pełniła swoją funkcję przez 3 lata. Po niej nową komendantką została wybrana phm. Aneta Górecka, a dwa lata później pwd. Katarzyna Sroka.
Lata 90. ubiegłego wieku nie były łaskawe dla harcerstwa i naszego hufca. Drużyny powoli się rozpadały, nie było już tylu chętnych co wcześniej. Pojawił się też problem siedziby hufca, gdyż co kilka lat musieliśmy zmieniać adres na nowy.
W 1999 roku komendantem został phm. Tomasz Mazur. Po nim w 2002 roku obowiązki przejęła pwd. Anna Kaczmarczyk, którą rok później Zjazd Hufca wybrał na komendantkę aż do rezygnacji w 2007 roku. To był czas rozwoju hufca, który powoli przynosił owoce w postaci coraz większej ilości drużyn. W 2005 roku Rada Miejska nadała nazwę „SKWER IM. OLGI DRAHONOWSKIEJ-MAŁKOWSKIEJ” zieleńcowi naprzeciwko kościoła św. Marcina w Krzeszowicach. Potem funkcję Pełnomocnika Komendanta Chorągwi ds. Hufca Krzeszowice pełniła pwd. Joanna Zuziak (2007 rok). W tym też roku odbył się Zlot Związku Harcerstwa Polskiego w Kielcach z okazji 100-lecia powstania skautingu. Nasz hufiec był reprezentowany przez drużynę około 20 osób.
Pod koniec 2007 roku Zjazd Hufca wybrał na komendantkę phm. Klaudię Węgrzyn. W 2009 roku zorganizowaliśmy jako Hufiec Inaugurację Roku Harcerskiego Chorągwi Krakowskiej czyli zlot drużyn z całej Małopolski z okazji rozpoczęcia nowego roku harcerskiego (we wrześniu). Było to wielkie wydarzenie na skalę naszego hufca i całej gminy. W kamieniołomie w Miękini biwakowało przez 3 dni wiele harcerzy i harcerek, a zuchy spały w szkołach w Krzeszowicach. Sama impreza była oceniona przez uczestników i komendę Chorągwi bardzo wysoko.
Rok później odbył się Zlot ZHP w Krakowie z okazji 100-lecia harcerstwa polskiego, w którym wzięła udział reprezentacja hufca (40 osób). W 2011 roku funkcję komendanta objął phm. Bartosz Zawisza. Pełnił ją przez 2 kadencje, czyli 8 lat i był drugim (po hm. Adamie Kamińskim) najdłużej pełniącym funkcję komendantem hufca.
Hufiec powoli rozkwitał, drużyn było coraz więcej. Powróciła nawet pierwsza od lat jednostka w Alwerni, która szybko rozrosła się, podzieliła na 3 drużyny i utworzyła szczep. W 2019 roku komendantką hufca została hm. Emilia Owoc. Na początku 2020 roku odbył się Złaz Hufca, w którym wzięło udział prawie 200 osób. Działały wtedy 3 szczepy – jeden w Krzeszowicach, Zalasiu i Woli Filipowskiej (8 jednostek), drugi w Tenczynku (4 jednostki) i trzeci w Alwerni (4 jednostki). Wszystko pięknie się zapowiadało i nagle przyszła pandemia, która ukróciła pracę wielu jednostek i spowolniła na kilka lat rozwój harcerstwa. Jej skutki tak naprawdę odczuwamy jeszcze do dziś.
Ten ciężki czas był też czasem służby, bo część naszych instruktorów podjęła ryzyko i pomagała jak mogła chorym na covid. Później przyszedł kolejny sprawdzian i pomoc ofiarom wojny na Ukrainie w punkcie na Dworcu Głównym w Krakowie. W 2022 roku na funkcję komendantki hufca wybrano phm. Antoninę Guzik, a rok później Zjazd Hufca wybrał hm. Magdalenę Gondek.
Aktualnie w Hufcu ZHP Krzeszowice jest około 150 zuchów i harcerzy zrzeszonych w 9 drużynach oraz 30 instruktorów. Działamy zgodnie z harcerskimi ideałami, szukamy pól służby, organizujemy zbiórki śródroczne, wycieczki biwaki oraz obozy letnie. Ale jesteśmy też otwarci na nowych ludzi i zapraszamy wszystkich sympatyków tej idei wychowawczej do wsparcia nas w codziennych działaniach, na stałe lub od święta.
Zapraszamy też na obchody 50-lecia Hufca ZHP Krzeszowice im. Szarych Szeregów, które odbędą się w pierwszy weekend września.
W sobotę 6.09 odbędzie się harcerska Msza w kaplicy św. Stanisława w Krzeszowicach, ul. Nowa Wieś 8. Po niej o 18:30 zapraszamy byłych i obecnych członków Hufca na Ognisko Pokoleń – spotkanie przy ogniu ze wspomnieniami i harcerską piosenką (z tyłu Szkoły Podstawowej nr 1 w Krzeszowicach, ul. Długa 22).
W niedzielę 7.09 odbędzie się uroczysty Apel Hufca na Rynku w Krzeszowicach o godz. 11:00 a o 12:30 finisaż wystawy „Podróż sentymentalna” w Pałacu Vauxhall. Dla rodzin przygotowaliśmy Piknik między godziną 12:00 a 15:00 (start na Rynku w Krzeszowicach), a dla spragnionych wyzwań i ruchu harcerski quest, czyli grę terenową z zagadkami (start od 12:00 również na Rynku w Krzeszowicach).
Równocześnie zapraszamy też na wystawę „Podróż sentymentalna czyli 50 lat Hufca ZHP Krzeszowice”, którą można zwiedzać obecnie w Pałacu Vauxhall (Krzeszowice, ul. Walkowskiego 1) w dni powszednie od 9:00 do 15:00 oraz w sobotę 6 września od 10:00 do 14:00.
