Polski Październik w Krzeszowicach
Jesienią 1956 r. w Polsce doszło do jednego z najważniejszych przesileń politycznych okresu PRL, określanego mianem Polskiego Października. Jego źródeł należy szukać w przemianach zachodzących w całym bloku wschodnim po śmierci Józefa Stalina w marcu 1953 r. Szczególne znaczenie miał XX Zjazd Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego w lutym 1956 r., podczas którego Nikita Chruszczow wygłosił tajny referat potępiający kult jednostki i część zbrodni okresu stalinowskiego.
W Polsce proces przemian przyspieszyły śmierć Bolesława Bieruta w marcu 1956 r. oraz protesty robotnicze w Poznaniu w czerwcu tego samego roku. Narastające napięcie społeczne i polityczne doprowadziło w październiku do zmian w kierownictwie Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Podczas VIII Plenum KC PZPR do władzy powrócił Władysław Gomułka, który 21 października 1956 r. został wybrany I sekretarzem KC PZPR. Przemiany październikowe przyniosły częściowe odejście od najbardziej represyjnych praktyk okresu stalinowskiego. Z więzienia i internowania zwolniono wielu więźniów politycznych, przeprowadzano rehabilitacje osób represjonowanych, ograniczono działalność aparatu bezpieczeństwa oraz zrezygnowano z forsownej kolektywizacji rolnictwa. 28 października do Warszawy powrócił internowany od 1953 r. prymas Polski kardynał Stefan Wyszyński.
Wydarzenia Polskiego Października znalazły swoje odbicie także w Krzeszowicach. Zaledwie kilka dni po VIII Plenum KC PZPR, 27 października 1956 r., odbyło się posiedzenie Miejskiej Rady Narodowej w Krzeszowicach. Jedną z podjętych wówczas decyzji była uchwała o zmianie nazwy ulicy Stalina na ulicę Krakowską. Był to lokalny i bardzo czytelny symbol przemian zachodzących w kraju oraz stopniowego odchodzenia od najbardziej widocznych przejawów kultu Stalina. Na tym samym posiedzeniu radny Stanisław Sierakowski, nawiązując do uchwał VIII Plenum KC PZPR, przedstawił rezolucję, którą radni przyjęli przez aklamację. Dokument jest interesującym świadectwem atmosfery politycznej jesieni 1956 r. Pokazuje zarówno poparcie dla zmian i nadzieje wiązane z powrotem Władysława Gomułki do władzy, jak i charakterystyczny dla ówczesnego życia publicznego język oficjalnych deklaracji politycznych. W rezolucji zapisano:
Miejska Rada Narodowa w Krzeszowicach zebrana w dniu 27 października 1956 r. na posiedzeniu Miejskiej Rady Narodowej w pełni aprobuje i gorąco popiera linię partii przyjętą na VIII Plenum Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Wyraża również głębokie zadowolenie ze zmian personalnych dokonanych w składzie Biura Politycznego oraz Sekretariatu, w szczególności powierzenia funkcji I-go Sekretarza KC tow. W. Gomułce.
Zmiany te gorąco popieramy, a szczególnie przez społeczeństwo miasta Krzeszowic, ponieważ są one gwarancją odnowy całego życia. Uważamy, że obecnie działalność Kierownictwa Partii dyktowana będzie zawsze i wyłącznie troską o dobro mas pracujących. Zgadzamy się w pełni z oceną przeszłości dokonaną w przemówieniu tow. Gomułki, gdyż jest ona wyrazem uczuć olbrzymiej większości Partii i narodu.
Domagamy się obsadzenia wszystkich stanowisk tylko przez fachowe i przygotowane do tego kadry. Stoimy niezłomnie na gruncie budownictwa socjalizmu w naszym kraju, przyjmujemy z zadowoleniem program sformułowany przez tow. Wł. Gomułkę na VIII Plenum KC naszej partii.
Jesteśmy za umacnianiem, rozwijaniem przyjaźni i braterskich stosunków ze Związkiem Radzieckim i ze wszystkimi krajami demokracji ludowej, stosunków opartych na zasadach internacjonalizmu, suwerenności, równości i wzajemnego zaufania. Potępiamy z całą mocą próby podważania naszej przyjaźni ze Związkiem Radzieckim i KPZR. Potępiamy również wszelkie przejawy nacjonalizmu jako obce Polskiej Klasie Robotniczej i niezgodne z żywotnymi interesami narodu. Niech żyje nierozerwalna jedność Partii z Narodem.
Rezolucja dobrze oddaje niejednoznaczny charakter przemian październikowych. Widoczna jest w nim nadzieja na „odnowę całego życia”, odejście od błędów poprzedniego okresu i większe znaczenie fachowości przy obsadzaniu stanowisk. Z drugiej strony dokument nadal pozostaje osadzony w realiach państwa komunistycznego. Krzeszowickie wydarzenia z 27 października 1956 r. pokazują, jak szybko przemiany dokonujące się na najwyższych szczeblach władzy znajdowały odbicie w życiu lokalnych społeczności.
Łukasz Skalny
