W poniedziałek, 2 marca, w Krzeszowicach odbyło się wyjątkowe wydarzenie skierowane do uczniów szkół ponadpodstawowych. Pokazy filmowe zostały zorganizowane przez Centrum Kultury i Sportu w Krzeszowicach we współpracy z Miejsko-Gminną Biblioteką Publiczną w Krzeszowicach oraz Muzeum Armii Krajowej im. gen. Emila Fieldorfa „Nila”.
Podczas dwóch projekcji młodzież Zespołu Szkół Ponadpodstawowych oraz Liceum Ogólnokształcącego w Krzeszowicach obejrzała dokument Przysięga Krwi: Ostatni Żołnierze II Wojny Światowej, autorstwa Patricka Ney’a i Stefana Tompsona. Film zrealizowany w języku angielskim, z polskimi napisami, adresowany jest przede wszystkim do zagranicznego widza, który często nie zna złożonych realiów historii Polski po II wojnie światowej.
Okazją do organizacji pokazów był przypadający dzień wcześniej, 1 marca, Narodowy Dzień Pamięci „Żołnierzy Wyklętych”. Dokument opowiada o losach żołnierzy polskiego podziemia niepodległościowego, którzy po zakończeniu wojny nie złożyli broni i kontynuowali walkę o suwerenność kraju, tym razem przeciwko narzuconemu systemowi komunistycznemu. Film ukazuje dramatyczne wybory bohaterów – ukrycie się, emigrację lub dalszą walkę – a także brutalne represje, terror i tortury, jakim byli poddawani po 1945 roku. To pierwsza anglojęzyczna produkcja dokumentalna poświęcona tej tematyce, zrealizowana dzięki wsparciu ponad 480 mikrodarowizn od Polaków z całego świata.
Spotkanie rozpoczęli dyrektor CKiS Jan Bereza, Maciej Kwaśniewski z Działu Komunikacji i Informacji Muzeum Armii Krajowej oraz dyrektorka Miejsko-Gminnej Biblioteki Publicznej w Krzeszowicach Klaudia Węgrzyn. W wydarzeniu uczestniczyli także nauczyciele i zaproszeni goście. O potrzebie systematycznego poznawania historii Ojczyzny, również jej trudnych i przez lata przemilczanych kart, mówił zastępca burmistrza gminy Krzeszowice Szymon Strzelichowski.
Publiczność obejrzała 40-minutową produkcję autorstwa Patricka Ney’a i Stefana Tompsona. Autorzy przedstawili w niej w nowoczesnej formie filmowej historię Żołnierzy Wyklętych, odwiedzając miejsca ich męczeństwa na terenie Warszawy – cele przy ul. Strzeleckiej 8, więzienie przy Rakowieckiej oraz willę „Jasny Dom”, która służyła jako areszt. W filmie zaprezentowano m.in. sylwetki gen. Emila Fieldorfa „Nila”, Danuty Siedzikówny „Inki”, rtm. Witolda Pileckiego, mjr. Hieronima Dekutowskiego „Zapory” oraz Józefa Franczaka „Lalusia”. Autorzy opowiedzieli także o losach Polski w okresie komunizmu, odzyskaniu niepodległości w 1989 roku oraz o prowadzonych przez IPN poszukiwaniach szczątków Żołnierzy Wyklętych.
Po projekcji odbyło się spotkanie z Patrickiem Neyem, który poprowadził rozmowę z młodzieżą i przybliżył kulisy powstawania filmu. Twórca podkreślał, że zależało mu na przedstawieniu polskiej historii w sposób zrozumiały i wiarygodny dla odbiorcy zagranicznego.
– To pierwszy angielskojęzyczny film o żołnierzach wyklętych, zwanych też niezłomnymi. Chcemy go teraz pokazać w różnych miejscach na świecie, na różnych festiwalach, a także udostępnić Polonii. To film o naszej historii. Mówię naszej, bo od 15 lat mam polskie obywatelstwo nadane mi przez prezydenta RP – mówił Patrick Ney.
Po pokazie twórca podzielił się również osobistą refleksją:
– Najpierw zakochałem się w Polce, później w Polsce i w polskiej historii. Ona jest dla mnie bardzo inspirująca. Nie potrafię i nie chcę przechodzić obok niej obojętnie. Polska historia, często tragiczna, jest tak bardzo wielowymiarowa. To jest coś, co można zrozumieć dopiero, kiedy jest się w Polsce dość długo. Jak już wspomniałem, jestem Polakiem od kilkunastu lat i to jest dla mnie też zobowiązanie. Tak to czuję.
O szczególnej wartości wydarzenia mówił dyrektor CKiS Jan Bereza:
– Wartością szczególną tych spotkań była możliwość poznania punktu widzenia jednego z autorów filmów, osoby urodzonej i żyjącej znaczną część życia w Wielkiej Brytanii. Jego spojrzenie na działalność polskiej opozycji po 1945 roku i przedstawienie jej w anglojęzycznym filmie powinno pomóc w ukazywaniu dziejów Polski widzom z zagranicy. Podczas spotkań w krzeszowickiej bibliotece Patrick Ney doskonale nawiązał kontakt z młodzieżą, która stała się pierwszym recenzentem najnowszej wersji „Przysięgi Krwi”.
Choć część opinii została sformułowana już po wydarzeniu, stanowią one istotne dopełnienie jego odbioru. Jacek Banach, nauczyciel z krzeszowickiego liceum, zwrócił uwagę na osobiste zaangażowanie twórcy:
– Podziękowałem autorowi filmu, bo uważam, że takie obrazy są ważne i potrzebne. Podobała mi się zarówno forma, jak i sposób realizacji. Zauważyłem duże osobiste zaangażowanie Patricka. Widać, że pokazana historia żołnierzy niezłomnych nie jest mu obojętna.
Swoimi wrażeniami podzieliła się również dyrektorka Miejsko-Gminnej Biblioteki Publicznej w Krzeszowicach Klaudia Węgrzyn:
– Film wywarł na mnie ogromne wrażenie przede wszystkim dlatego, że opowiada historię, która mimo upływu lat wciąż porusza i budzi żywe emocje. Skłania do głębokiej refleksji nad ceną wolności oraz nad dramatycznymi wyborami, przed którymi stawali – często bardzo młodzi – ludzie w trudnej, powojennej rzeczywistości.
Na szczególne uznanie zasługuje sposób prowadzenia narracji. Twórcy oprowadzają widza po miejscach związanych z bohaterami, nadając opowieści charakter zbliżony do filmów dokumentalnych realizowanych przez Bogusława Wołoszańskiego. Taki zabieg wzmacnia autentyczność przekazu.
Znaczenie inicjatywy dla procesu edukacyjnego podkreślił także dyrektor Liceum Ogólnokształcącego w Krzeszowicach Marcin Kliś:
– Pragnę wyrazić wdzięczność Dyrektorowi Centrum Kultury i Sportu w Krzeszowicach za zaproszenie młodzieży Liceum Ogólnokształcącego w Krzeszowicach do udziału w projekcji filmu oraz spotkaniu z jego twórcami.
Tematyka filmu – poświęcona Żołnierzom Wyklętym – została przedstawiona w sposób rzetelny, uporządkowany i oparty na faktach historycznych. Produkcja nie tylko przybliża ważny i złożony rozdział powojennej historii Polski, ale również podejmuje kwestie obecne we współczesnej debacie publicznej, pomagając młodym ludziom lepiej rozumieć kontekst historyczny i moralny tamtych wydarzeń.
Na szczególne podkreślenie zasługuje wysoki poziom realizacyjny filmu – znakomite zdjęcia oraz przemyślana narracja. Warto również zaznaczyć, że fakt, iż reżyserem jest obcokrajowiec, sprzyja spojrzeniu na temat z perspektywy zdystansowanej i obiektywnej, co dodatkowo wzmacnia wiarygodność przekazu.
Jestem przekonany, że tego rodzaju inicjatywy stanowią cenne wsparcie procesu edukacyjnego i kształtowania postaw obywatelskich młodego pokolenia. To materiał, który powinien dotrzeć do szerokiego grona odbiorców, zwłaszcza osób zainteresowanych historią najnowszą oraz świadomym przeżywaniem polskiego dziedzictwa narodowego.
Szczególnie wybrzmiał również głos młodego pokolenia. Swoimi refleksjami po projekcji podzieliła się uczennica Liceum Ogólnokształcącego Kinga Bała:
– Ten film jest dla mnie nowym doświadczeniem. Nowym, ponieważ zwykle tematy historyczne są prezentowane albo w formie fabularnej, albo jako obrazy stricte dokumentalne. W tym wypadku miałam wrażenie, że spotykam bohaterów osobiście, jestem blisko nich i być może będę chciała poznać ich dokładniej. Ten film jest dla mnie inspiracją i dowodem na to, że o historii można opowiadać w sposób bardziej zrozumiały dla mojego pokolenia.
Patrick Ney to Brytyjczyk mieszkający w Polsce od 2010 roku, twórca internetowy i filmowiec, który w 2020 roku otrzymał polskie obywatelstwo z rąk Andrzej Duda. W mediach społecznościowych popularyzuje polską historię i kulturę, m.in. poprzez projekt „63 Days” poświęcony Powstaniu Warszawskiemu, a jego celem jest zmiana sposobu postrzegania Polski przez odbiorców zagranicznych oraz edukacja historyczna kolejnych pokoleń.
Partnerami pokazów filmowych byli: Centrum Kultury i Sportu w Krzeszowicach, Miejsko-Gminna Biblioteka Publiczna w Krzeszowicach oraz Muzeum Armii Krajowej im. gen. Emila Fieldorfa „Nila” w Krakowie. Wydarzenie w Krzeszowicach potwierdziło, że dobrze przygotowany film dokumentalny, połączony z rozmową i refleksją różnych środowisk, może stać się ważnym elementem edukacji historycznej i obywatelskiej młodego pokolenia.
Agnieszka Szczuka-Ciapała, Marian Lewicki
