Rodzina pszczela – wzór dla ludzi
Rodzina pszczela składa się z matki pszczelej, nazywanej często królową – najważniejsza w ulu, pszczoły robotnicy – osobnika żeńskiego, wykonującej najcięższą pracę i oczywiście trutnia – osobnika męskiego.
Duża silna rodzina pszczela może liczyć nawet do 100 tys. pszczół robotnic. Można powiedzieć, że jest to społeczność, na której ludzie powinni się wzorować. Każdy ma przydzielone zadania, które bezwzględnie wykonuje.
O rodzinie pszczelej można powiedzieć, że jest to monarchia doskonała. Najważniejsza w rodzinie jest oczywiście MATKA PSZCZELA – jedyna w rodzinie pszczelej w pełni rozwinięta samica. Matka pszczela ma tylko jedno zadanie – składanie jaj (do 2500 na dobę) i regulacja niektórych zachowań robotnic. Tę koordynującą życie rodziny funkcję spełnia poprzez wydzielanie feromonów (substancji matecznej). Matka pszczela może żyć nawet do pięciu lat. Przez ten okres składa ok. 500 tys. jajeczek. Z zapłodnionych jaj wygryzają się robotnice, a niezapłodnionych trutnie. O tym jakie osobniki powstaną z jaj zniesionych przez matkę decyduje przede wszystkim wielkość komórki pszczelej, w której składane jest jajeczko. W rodzinie pszczelej królowa matka jest najważniejsza. Bez niej rodzina pszczela skazana jest na zagładę. Jest pieszczona przez świtę – przyboczną grupę pszczół, które ją czyszczą, karmią i cały czas się nią opiekują. Ale jeżeli tylko pszczoły wyczują, że z królową pszczół jest coś nie tak, nie wahają się ją wymienić na nową.
PSZCZOŁY – ROBOTNICE to samice pszczele o uwstecznionych narządach płciowych, przystosowane do wykonywania następujących prac na rzecz rodziny pszczelej, które wykonują
w poszczególnych etapach swojego życia:
1 – 2 dzień po wygryzieniu – czyszczenie komórek
3 – 5 dzień – karmienie czerwiu (młodych larw)
6 – 11 dzień – karmienie mleczkiem larw między pierwszym a trzecim dniem życia, larw w matecznikach i larw trutni
12 – 17 dzień – wypacanie wosku, odbieranie wody, nektaru, pyłku i spadzi oraz propolisu od pszczół lotnych powracających do gniazda, preparowanie i składowanie w odpowiednich miejscach gniazda, karmienie dorosłych trutni, opieka nad królową (karmienie, czyszczenie, ochrona), budowa plastrów, wynoszenie martwego czerwiu i martwych pszczół poza gniazdo, regulowanie klimatu w gnieździe, grzanie, chłodzenie, osuszanie, nawilgacanie
18 – 21 dzień – pilnowanie wejścia do gniazda po uaktywnieniu gruczołu żądłowego wydzielającego jad
22 – 40 dzień po wygryzieniu – znoszenie wody, nektaru, pyłku, spadzi i propolisu do gniazda.
W sezonie pszczoły robotnice żyją do 30 ÷ 40 dni. Do 8 miesięcy żyją tylko te pszczoły, które zimują. Jest to pszczoła sierpniowa, która dożywa nawet do kwietnia.
Najlżejsze życie ma oczywiście TRUTEŃ – osobnik męski. Choć najnowsze badania naukowe donoszą, iż truteń również odgrywa ważną rolę w rodzinie pszczelej, a dokładnie w ulu -stymulacyjną, to jak na razie najbardziej znaną i zbadaną rolą życiową trutnia jest zapłodnienie matki pszczelej. Niestety po tym jakże ważnym akcie trutnie giną. Te którym nie dane było wykonać tej ważnej funkcji życiowej, są wypędzane z ula pod koniec lipca. Oczywiście sam truteń nie jest w stanie egzystować, więc w ten sposób kończy się jego krótkie, niezbyt pracowite życie. W rodzinie pszczelej w sezonie zazwyczaj jest ok. 3 tys. trutni.
Na świecie istnieje około dwadzieścia tysięcy gatunków pszczół. Większość z nich nie została jeszcze opisana, a więc liczba ta może być dużo, dużo większa. Najmniejsze pszczoły miodne, to pszczoły karłowate (wschodnioazjatyckie), które mają ok. 3 mm długości, a największe pszczoły, to Megachile Pluto (żyjące w czynnych gniazdach termitów w Indonezji), które mają ok. 30 mm długości. Pszczoła to jedyny owad, którego wytwarzaną dla siebie żywność zjada człowiek – tym pokarmem jest oczywiście miód.
Aby zebrać 1 kg miodu pszczoły muszą wykonać ogromną pracę – zebrać nektar z kilku milionów kwiatów. Przeciętnie pszczoła przynosi jednorazowo ok. 15 mg nektaru – odwiedza w tym celu od 50 do 100 kwiatów, więc w swoim życiu może wyprodukować miód w ilości 1/12 łyżeczki do herbaty. Przeciętny zasięg lotu pszczół wynosi ok. 3 km. Pszczoły zbieraczki pobierają języczkiem z kwitnących roślin i połykają go do wola miodowego. Zaledwie 10% zebranego nektaru zbieraczka zużywa podczas lotu na własne potrzeby. Na jeden kilogram miodu pszczoły muszą wykonać około 200 ÷ 400 tys. lotów w zależności od rodzaju przynoszonego nektaru. Szybkość pszczoły bez ładunku dochodzi do 65 km/h, obładowana pszczoła powraca do ula z szybkością 15 ÷ 30 km/h, w zależności od siły i kierunku wiatru oraz wielkości ładunku. Pszczoły w ciągu roku przynoszą do ula od 90 kg do 150 kg miodu, z czego pszczelarze odbierają pszczołom ok. 10 – 25 kg. Oczywiście są takie regiony, w których pożytki są tak duże, że można zebrać nawet ok. 30 – 40 kg miodu z jednego ula, ale na to musi się złożyć wiele innych czynników – korzystne warunki pogodowe, silne rodziny, itp. Warto wiedzieć i pamiętać, że pszczoły wytwarzają miód w ten sam sposób od ok. 150 milionów lat. Jest to jedyny gatunek, który przeżył dinozaury i w prawie niezmienionej formie przetrwał do dzisiejszych czasów.
Miód jest cudownym produktem, który wykorzystywany jest w medycynie, kosmetyce, ale również i przede wszystkim w kuchni. Dodawany do potraw nie tylko wzbogaca, ale przede wszystkim nadaje im oryginalnego odcienia smakowego. Zazwyczaj miód używa się do białego sera, pieczywa, ale również słodzi się nim zimne i ciepłe napoje, używa się go do wypieku ciast i ciasteczek oraz strucli, jak również dodaje do surówek, marynat czy potraw mięsnych.
Tekst: Bogusław A. Latawiec
Zdjęcie: Robert Kuczara
