Pamiętajmy o sybirakach
8 października 2025 r. o godz. 17.00 w Miejsko-Gminnej Bibliotece Publicznej w Krzeszowicach odbędzie się wernisaż wystawy Fundacji Znaki Pamięci pt. „Pamiętajmy o Sybirakach” zrealizowanej przy wsparciu finansowym Powiatu Krakowskiego.
W 2025r. przypada 85 rocznica trzech masowych deportacji obywateli polskich przez Sowietów na Sybir i do Kazachstanu oraz Zbrodni Katyńskiej. To także 80 rocznica zakończenia II wojny światowej. Te niezwykle ważne i tragiczne wydarzenia w losach Polaków, w tym mieszkańców Powiatu Krakowskiego, zasługują stale na ich upowszechnianie szczególnie, gdy pozostają mało znane dla młodego pokolenia. 80 lat od zakończenia II wojny światowej podobne dramaty deportacji przeżywają od 2022 r. także obywatele Ukrainy wywożeni (a w szczególności tysiące dzieci) w głąb Rosji.
Fundacja Znaki Pamięci pragnie poprzez przygotowaną w ramach projektu „Pamiętajmy o Sybirakach” wystawę plenerową przedstawić mieszkańcom Powiatu Krakowskiego i wszystkim zainteresowanym osobom w przystępny sposób losy obywateli polskich represjonowanych przez Sowietów od zajęcia Kresów Wschodnich II RP dnia 17 września 1939r. Tych, których w latach 1939-1958 (czyli także wiele lat po II wojnie światowej) dotknęły różne formy represji władz ZSRR na Polakach: masowe deportacje, aresztowania, radzieckie obozy koncentracyjne (łagry), Zbrodnia Katyńska, aresztowania i zsyłki żołnierzy Armii Krajowej do sowieckich łagrów w latach 1944-54.
Na wystawie zwiedzający będą mogli poznać także dalsze losy ofiar na zesłaniu, ich drogi do Ojczyzny poprzez Armię gen. Andersa oraz Armię gen. Berlinga, a także powroty ich rodzin w latach 1945-1946 do powojennej Polski. Nie zapominają autorzy wystawy przybliżyć na niej także losów tych, którym dane było powrócić z „raju” sowieckiego dopiero w latach 50-tych XX wieku, a także losy powojenne Sybiraków – jak po upadku komunizmu w Polsce ci, represjonowani przez ZSRR siebie samych nazywali. W każdym panelu wystawy autorzy odnoszą się do indywidualnych losów mieszkańców Powiatu Krakowskiego, w szczególności z Krzeszowic i Skawiny, dzięki materiałom biograficznym pozyskanym przez Fundację poprzez kwerendy archiwalne oraz bezpośredni kontakt z ich rodzinami.
Na wystawie „Pamiętajmy o Sybirakach” będą odwiedzający mogli poznać nie tylko fakty historyczne dotyczące różnych form represji sowieckich na Polakach w latach 1939-1958, ale także losy Krzeszowian i mieszkańców Skawiny, którzy doświadczyli „raju” ZSRR. Wśród nich autorzy przedstawią losy zamieszkałych po II wojnie światowej w gminie Krzeszowice: Adama Bigaja (1911-2002), Czesława Damulewicza (1929-1996) i członków jego rodziny, Stanisława Kućmierza (1929-2017), Zofii Mazur z domu Molik (1914-1999), Michała Pykało (1920-2004) oraz krzeszowickich „pałacowych dzieci” Marty Żurowskiej (ur. 1925) i jej młodszej siostry Teresy Żurowskiej-Tomaszewskiej (1933-2012), jak również mężczyzn pochodzących z gminy Krzeszowice zamordowanych przez Sowietów w Zbrodni Katyńskiej.
Dzięki uprzejmości dyrektor Miejsko-Gminnej Biblioteki Publicznej w Krzeszowicach – Pani Klaudii Węgrzyn – wystawa zostanie zaprezentowana w murach tej instytucji wszystkim zainteresowanym w dniach 8-30 października 2025r. W dniu wernisażu wystawy jej autorzy Aneta i Krzysztof Hoffmann przybliżą szczegóły prac nad nią, a także losy Krzeszowian, którzy przeszli tragiczne losy represji sowieckich, także tych do których rodzin pomimo usilnych starań nie udało się na razie dotrzeć członkom Fundacji. Zachęcamy do udziału w tym wyjątkowym wydarzeniu, upamiętnieniu wraz z nami krzeszowickich Sybiraków. Od 11 listopada 2025r. do 31 marca 2026r. wystawa będzie prezentowana we współpracy z Centrum Kultury i Sportu w Skawinie na rynku tego miasta.
Fundacja Znaki Pamięci została założona w 2019r. w Warszawie z inicjatywy doświadczonych historyków od lat dokumentujących i upowszechniających losy obywateli polskich w XX w. Poprzez swą działalność przybliża tematy rzadko opracowywane i upowszechniane, a mające fundamentalne znaczenie dla historii Polski XX w., ze szczególnym uwzględnieniem losów obywateli polskich w czasie II wojny światowej oraz udziału polskich żołnierzy w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie. Swe cele realizuje poprzez wystawy plenerowe, projekty filmowe, warsztaty historyczne, opiekę i inwentaryzację grobów polskich kombatantów w Polsce i na świecie, prowadzenie historycznych baz danych np. „Słownika biograficznego żołnierzy 2 Korpusu” www.indeks2kp.pl czy „Bazy grobów żołnierzy 2 Korpusu” baza.indeks2kp.pl Jej członkowie realizują ponadto obozy dla młodzieży polskiej z zagranicy oraz angażują się od 2022r. w pomoc humanitarną dla mieszkających na Ukrainie środowisk polskich w ramach autorskiego projektu #WłączŚwiatłoUkrainie.
Szczegółowe informacje na temat działalności Fundacji Znaki Pamięci znajdą Państwo na jej stronie internetowej: www.znakipamieci.pl oraz profilu organizacji na Facebook: https://www.facebook.com/FundacjaZnakiPamieci W 2024r. z powodzeniem Fundacja zrealizowała przy wsparciu Powiatu Krakowskiego projekt „Historię tworzą LUDZIE – 2 Korpus” przybliżający losy żołnierzy gen. Andersa, w tym tych pochodzących z Krakowa i okolic.
Fundacja Znaki Pamięci serdecznie zaprasza do udziału w wernisażu wystawy oraz obejrzeniu jej przez mieszkańców Krzeszowic i wszystkie zainteresowane osoby. Autorzy wierzą, że realizacja ww. projektu będzie ważnym przypomnieniem losów setek tysięcy obywateli polskich w czasie i po II wojnie światowej represjonowanych przez Sowietów, w tym indywidualnych losów Krzeszowian. Dowodem naszej wspólnej pamięci o Nich.
dr Aneta Hoffmann, Fundacja Znaki Pamięci
