Między tradycją a nowoczesnością. 80 lat MGBP w Krzeszowicach
W 2026 roku Miejsko-Gminna Biblioteka Publiczna im. Kazimierza Wyki w Krzeszowicach obchodzi jubileusz 80-lecia istnienia. Osiem dekad obecności w życiu lokalnej społeczności, nieustannego rozwoju i budowania kultury czytelniczej. Historia tej instytucji to opowieść o pasji, zaangażowaniu oraz umiejętności dostosowywania się do zmieniających się czasów.
Od darów mieszkańców do pierwszej siedziby
Biblioteka została powołana do życia w 1946 roku – w czasie, gdy Polska podnosiła się z ruin II wojny światowej. Inicjatorką jej powstania była Anna Puciatowa – wnuczka Stefana Dembego – pierwszego dyrektora Biblioteki Narodowej w Warszawie. Po upadku Powstania Warszawskiego zamieszkała w Krzeszowicach. W maju 1946 roku, z jej inicjatywy rozpoczęto zbiórkę książek – która miała szczególny wymiar – gdyż pierwsze książki pochodziły z darów mieszkańców. Ten oddolny charakter dobrze oddaje ducha powojennej Polski, w której wiele instytucji powstawało dzięki zaangażowaniu lokalnych społeczności.
Miejska Rada Narodowa przyznała lokal pod działalność i ustaliła bibliotekarce pensję. Biblioteka oficjalnie rozpoczęła działalność 20 października 1946 roku. Pierwsza siedziba mieściła się w centrum Krzeszowic w niewielkim lokalu (tzw. „Kółko”). Warunki były bardzo skromne. Księgozbiór liczył na koniec roku zaledwie 303 woluminy. Wypożyczanie książek było odpłatne. Zwolnienie z opłaty można było uzyskać oddając bibliotece co najmniej dwie książki z własnych zbiorów. W 1948 roku działalność rozpoczynają dwa punkty biblioteczne w Nowej Górze oraz w Tenczynku.
Biblioteka w realiach Polski Ludowej
Lata 50. i 60. to okres intensywnego rozwoju sieci bibliotecznej, ale też silnego wpływu państwa na kulturę. Biblioteki pełniły funkcję nie tylko edukacyjną, lecz także ideologiczną. Jednocześnie były często jedynym miejscem kontaktu z literaturą i wiedzą dla wielu mieszkańców mniejszych miejscowości. W 1951 roku bibliotekarzem zostaje Anna Chmielewska, w 1952 nadzór nad biblioteką przejmuje Anna Spirało. W roku 1955 na naszym terenie organizowane są kolejne biblioteki gromadzkie: w Nawojowej Górze, Paczółtowicach, Woli Filipowskiej i w Zalasiu, nieco później również w Czatkowicach Górnych.
Kolejna zmiana następuje w 1956 roku – funkcję kierownika biblioteki obejmuje Waleria Nodzyńska a dzięki poparciu Prezydium Rady Narodowej biblioteka zyskuje nowy lokal w budynku przy ul. Grunwaldzkiej 4, gdzie zajmuje dwie jasne sale na I piętrze. W 1959 roku księgozbiór liczy ponad 7700 tomów aby pięć lat później rozrosnąć się do 12.387 książek. Rozwój biblioteki w Krzeszowicach zbiegł się z przemianą samego miasta. W okresie powojennym Krzeszowice stopniowo traciły charakter uzdrowiskowej miejscowości rezydencjonalnej, a stawały się zapleczem dla rozwijającej się aglomeracji krakowskiej. Powstawanie osiedli w latach 60. i 70. oznaczało napływ nowych mieszkańców – a biblioteka stawała się ważnym miejscem integracji społeczności o coraz bardziej zróżnicowanym charakterze. W 1968 Miejska Biblioteka Publiczna powiększa grono miłośników książek do 981 osób.
Rozwój sieci i rosnące znaczenie
Przełomowe znaczenie miały reformy administracyjne lat 70. Ustawa o dwustopniowym podziale administracyjnym kraju (1975 r.) przekształciła Miejską Bibliotekę Publiczną w Miejsko-Gminną Bibliotekę Publiczną, włączając w swoją strukturę biblioteki gminne (do roku 1975 placówki rozwijały się niezależnie). Rok 1975 przynosi kolejną zmianę lokalizacji. Biblioteka otrzymuje dwa pomieszczenia w budynku na placu Franciszka Kulczyckiego 1. Nadanie bibliotece imienia Kazimierza Wyki w 1975 roku miało wymiar symboliczny. Wyka – wybitny historyk literatury i krytyk – był związany z regionem, co podkreślało rolę biblioteki jako strażniczki lokalnej tożsamości.
W czasach, gdy kultura była często centralnie sterowana, takie lokalne odniesienia miały szczególne znaczenie – pozwalały budować więź między instytucją a mieszkańcami. W 1978 roku kierownikiem biblioteki zostaje Teresa Sioła. We wrześniu tego samego roku dyrektorem Biblioteki zostaje Danuta Hubisz, która funkcję tę pełni do 2018 r. W październiku 1979 roku biblioteka zmuszona jest opuścić swoje lokale w związku z nadbudową piętra, które ma być przeznaczone na siedzibę Krzeszowickiego Ośrodka Kultury. Prace budowlane trwają do 1984 roku.
Biblioteka w nowej rzeczywistości
Transformacja ustrojowa po 1989 roku przyniosła bibliotece nowe wyzwania i możliwości. W 1991 roku stała się ona instytucją samorządową, a w kolejnych latach rozpoczęto proces jej modernizacji i komputeryzacji – jako jednej z pierwszych bibliotek w regionie.
Dzięki staraniom Dyrektor MGBP Danuty Hubisz-Rudel, na przełomie XX i XXI wieku placówka dynamicznie się rozwijała: powiększano powierzchnię (od roku 1993 do 1998 zwiększono powierzchnią do 341 m2), wprowadzano nowe technologie, katalogi komputerowe oraz dostęp do Internetu. Biblioteka stopniowo przekształcała się w nowoczesne centrum informacji i kultury, oferujące nie tylko książki, lecz także wydarzenia edukacyjne, spotkania autorskie i działalność społeczną. Biblioteka angażowała się również w rozwój nowych form czytelnictwa, takich jak e-booki czy audiobooki.
W 2002 roku nowe siedziby zyskują filia Paczółtowice (Remiza OSP) oraz filia w Nowej Górze. W 2003 roku filia w Czatkowicach Górnych zostaje przeniesiona do Siedlca, gdzie zajmuje jedno pomieszczenie w budynku po zlikwidowanej Szkole Podstawowej. W 2005 roku nową siedzibę zyskuje filia w Zalasiu, a w 2006 powstaje od podstaw filia w Filipowicach. W kolejnych latach powstały różnorodne programy edukacyjne, festiwale literackie oraz inicjatywy promujące dziedzictwo lokalne. W 2008 roku został założony Dyskusyjny Klub Książki „Przy Kafce”. Na jego zaproszenie, na przestrzeni lat odwiedzili bibliotekę m.in.: Jarosław Kret, Maria Czubaszek, Michał Ogórek, Ewa Wachowicz, Jasiek Mela, Przemysław Kossakowski i wielu innych znamienitych gości.
W roku jubileuszu 70-lecia działalności, Biblioteka, mając na swoim koncie imponujący dorobek w działaniach edukacyjnych, bogaty księgozbiór i atrakcyjną ofertę dla użytkowników, niezaprzeczalnie wnosi istotny wkład w kształtowanie lokalnego społeczeństwa. Za te osiągnięcia zostaje uhonorowana 20 maja 2016 r. doroczną Nagrodą Burmistrza “Źródło Sukcesu” w kategorii Instytucja.
Z inicjatywy Dyrektor Danuty Hubisz-Rudel powstały plany budowy nowej biblioteki, co wiązało się z koniecznością pozyskania odpowiedniego miejsca.7.10.2016 r. Aktem notarialnym Burmistrz Wacław Gregorczyk działający w imieniu Gminy Krzeszowice darował MGBP w Krzeszowicach działkę o powierzchni 0,1867 ha pod budowę nowej biblioteki przy ul. Szkolnej 6.
Nowy impuls rozwoju
1 maja 2018 r. – funkcję dyrektora krzeszowickiej biblioteki, w wyniku konkursu, obejmuje Klaudia Węgrzyn. Kulminacją wieloletniego rozwoju było otwarcie 17 stycznia 2022 roku nowej siedziby biblioteki. To inwestycja o wartości blisko 7,7 mln zł, współfinansowana ze środków Unii Europejskiej.
Nowy budynek o powierzchni niemal 1000 m² oferuje:
- wolny dostęp do księgozbioru,
- strefy dla dzieci i młodzieży,
- czytelnię i przestrzenie pracy indywidualnej,
- salę kinowo-konferencyjną,
- kawiarenkę literacką i tarasy czytelnicze,
- całodobowy zwrot książek.
80 lat – i co dalej?
Obecnie MGBP w Krzeszowicach to nie tylko miejsce wypożyczania książek, lecz także przestrzeń spotkań, edukacji i integracji społecznej. Oferuje dostęp do nowoczesnych usług cyfrowych (platformy Legimi i Empik Go), organizuje wydarzenia kulturalne i wspiera rozwój czytelnictwa wśród wszystkich grup wiekowych.
80 lat działalności to dowód, że biblioteka potrafiła nie tylko przetrwać zmieniające się realia, ale także aktywnie je współtworzyć. Od skromnej inicjatywy społecznej po nowoczesne centrum biblioteczne – historia MGBP w Krzeszowicach jest świadectwem siły lokalnej wspólnoty i znaczenia książki w życiu społecznym.
Tekst: Bibliotekarze MGBP
Zdjęcia: archiwum MGBP
